Có những món ăn mình nhớ vì ngon, nhưng cũng có những món ăn chỉ cần thoảng qua mùi hương thôi là cả một miền ký ức bỗng trở về. Với tôi, Bánh cuốn Thanh Trì là một món ăn như thế. Tôi không biết chính xác mình bắt đầu yêu bánh cuốn từ khi nào, chỉ biết rằng trong những ký ức đầu tiên của tuổi thơ đã có bà, có căn bếp nhỏ, có hơi nước nghi ngút trên nồi bánh và có một cô bé ngồi bên cạnh, háo hức chờ bà cho một miếng bánh vừa tráng xong.
Bánh cuốn Thanh Trì trong ký ức tuổi thơ của tôi
Ngày ấy tôi còn bé lắm. Tôi thường ngồi bên bà, nhìn bà múc từng muôi bột rồi nhẹ tay láng thành một lớp thật mỏng trên mặt vải căng trên nồi nước nóng. Bà làm nhanh và khéo đến mức khi ấy tôi cứ nghĩ tráng bánh là một việc rất đơn giản. Mãi sau này tôi mới hiểu để làm được một chiếc bánh mỏng, mềm, không rách và vẫn giữ được hương vị của gạo là cả một quá trình tích lũy kinh nghiệm.
Và tôi còn có một niềm vui khác: chờ những chiếc bánh bị lỗi.
Chiếc nào bị rách, dày quá hoặc không đủ đẹp để mang đi bán thường được bà để lại. Đó lại chính là những chiếc bánh tôi thích nhất. Bà cho tôi ăn ngay khi còn nóng, đôi khi chỉ có bánh với một chút hành và nước chấm. Vậy mà tôi thấy ngon vô cùng.
Sau này lớn lên, tôi được ăn nhiều món ngon hơn, cầu kỳ hơn, nhưng vẫn không tìm lại được đúng hương vị của những chiếc bánh ngày ấy. Có lẽ vì thứ tôi nhớ không chỉ là vị bánh. Tôi nhớ bàn tay của bà, nhớ hơi nóng của căn bếp và nhớ cảm giác một cô bé được ngồi thật gần người mình thương.
Những buổi chiều bình thường mà sau này lại nhớ nhất
Tuổi thơ của tôi còn có những buổi chiều theo bà bán bánh. Bán xong, hai bà cháu lại mang thúng, rá và những đồ dùng làm bánh ra ao giặt rửa.
Ngày ấy tôi chẳng thấy những việc đó có gì đặc biệt. Chúng bình thường như bao việc khác trong ngày. Nhưng khi lớn lên, chính những điều rất bình thường ấy lại trở thành thứ tôi nhớ nhất.
Tôi nhớ chiếc thúng tre, nhớ mặt nước, nhớ mùi bột còn vương lại trên đồ dùng làm bánh. Tôi nhớ bóng bà lúi húi bên cạnh, còn mình thì lon ton theo sau.
Từ một cô giáo đến mong muốn đưa Bánh cuốn Thanh Trì đi xa hơn
Rồi tôi lớn lên và trở thành một cô giáo. Cuộc sống của tôi gắn với học trò, bảng đen, phấn trắng và những trang giáo án. Tôi từng nghĩ bánh cuốn sẽ chỉ còn là một phần ký ức tuổi thơ.
Nhưng càng lớn, tôi lại càng nhớ.
Tôi bắt đầu hiểu rằng Bánh cuốn Thanh Trì không chỉ là một món ăn, mà phía sau mỗi lớp bánh mỏng là câu chuyện về nghề, về những con người đã gắn cả cuộc đời với nồi bánh và về một nếp sống được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Có lúc tôi tự hỏi: nếu sau này những người như bà không còn nữa thì ai sẽ tiếp tục kể câu chuyện về chiếc bánh ấy? Nếu người ta vẫn ăn bánh cuốn nhưng không còn biết những lớp bánh mỏng kia đã từng gắn với cuộc sống của bao nhiêu gia đình thì có phải chúng ta đã đánh mất một điều gì đó?
Có lẽ từ những suy nghĩ ấy, tôi bắt đầu quảng bá và bán Bánh cuốn Thanh Trì. Tôi mong món bánh mình đã biết từ thuở nhỏ không chỉ quanh quẩn trong ký ức của riêng mình mà có thể đến được với nhiều người hơn.
Hạnh phúc đôi khi chỉ là một lời khen “bánh ngon”
Khi bắt đầu bán bánh, niềm vui của tôi không chỉ nằm ở việc có thêm một đơn hàng.
Tôi vui nhất là khi một người lần đầu thưởng thức rồi nhắn lại: “Bánh ngon lắm.”
Một câu rất ngắn nhưng với tôi lại có ý nghĩa đặc biệt. Tôi có cảm giác món bánh từng hiện diện trong căn bếp của bà ngày nào vừa được thêm một người biết đến.
Có những khách hàng ăn bánh rồi kể rằng họ nhớ mẹ, nhớ bà, nhớ quê hoặc nhớ những buổi sáng của rất nhiều năm về trước. Có người nói hương vị ấy làm họ nhớ thời còn bé.
Những lúc như thế, tôi hiểu thêm một điều: ẩm thực có khả năng giữ ký ức rất kỳ lạ.
Chỉ một chút hành phi có thể khiến người ta nhớ một căn bếp cũ. Một lớp bánh mềm có thể gợi lại hình bóng của bà. Một vị nước chấm quen thuộc đôi khi đủ đưa một người trở về với tuổi thơ mà họ tưởng rằng mình đã quên từ lâu.
Và lúc ấy, tôi thấy hộp bánh mình gửi đi không còn đơn thuần chỉ là đồ ăn. Có khi nó đang mang theo một phần ký ức.
Với tôi, Bánh cuốn Thanh Trì là một phần cuộc đời
Nếu bây giờ có ai hỏi: “Tình yêu bánh cuốn của chị bắt đầu từ đâu?”, tôi nghĩ mình đã có câu trả lời.
Nó không bắt đầu từ ngày tôi bán bánh. Cũng không bắt đầu từ một kế hoạch kinh doanh hay mong muốn xây dựng thương hiệu.
Nó bắt đầu từ căn bếp của bà.
Từ những lần tôi được bôi hành lên bánh.
Từ những chiếc bánh lỗi mà bà để dành cho cháu.
Từ những buổi chiều hai bà cháu mang thúng ra ao giặt rửa.
Bà chưa từng bảo tôi sau này phải giữ lấy nghề. Nhưng có lẽ bà cũng chẳng cần nói. Những năm tháng được ở bên bà đã âm thầm gieo tình yêu ấy vào tôi từ lúc nào mà chính tôi cũng không biết.
Hôm nay, cô bé ngày ấy đã lớn, đã trở thành một cô giáo và đã đi qua rất nhiều năm tháng. Tôi biết mình không thể quay trở lại căn bếp của tuổi thơ, cũng không thể sống lại những buổi chiều bên bà. Nhưng tôi vẫn còn những ký ức ấy và vẫn còn Bánh cuốn Thanh Trì.
Vì vậy, tôi mong được đưa bánh cuốn đi xa hơn không chỉ để nhiều người biết đến một món ăn ngon. Tôi mong mỗi chiếc bánh có thể mang theo một chút câu chuyện của người làm nghề. Và biết đâu, khi thưởng thức một miếng bánh, một ai đó lại bất chợt nhớ về bà, về mẹ, về căn bếp nhỏ hay một khoảng tuổi thơ của chính mình.